Özel Finans Kurumu (Katılım Bankası) Nedir?

Faizsiz Finans ve Katılım Sözlüğü‘nde bugün Özel Finans Kurumu (Katılım Bankası)‘nı ele alıyoruz.

Katılım Bankası, Participation Bank, Islamic Bank, ( البنك الإسلاميel-Benkü’l-İslâmî) Nedir?

5411 sayılı Bankacılık Kanunu’na göre özel câri ve katılma hesapları yoluyla fon toplamak ve kredi kullandırmak esas olmak üzere faaliyet gösteren kuruluşlar ile yurt dışında kurulu bu nitelikteki kuruluşların Türkiye’deki şubelerine denir. Katılım bankaları genel olarak kâr zarar ortaklığı yöntemiyle topladıkları fonu, finansal alım satım, finansal kiralama, adi kira vb. yöntemlerle işletirler. Bu tür ticâri işlemlerden elde ettikleri kâr ya da zararı, fon sahipleriyle paylaşırlar.

Faizsiz bankacılığın Türk hukukunda aldığı ilk ön addır. Türkiye’de 1983 yılında 83/7506 sayılı ve 16 Aralık 1983 tarihli kanun hükmünde kararname ile İslam bankalarının “Özel Finans Kurumları” adı ile kurulmasına izin verilmiştir. Kararnamenin birinci maddesi ÖFK’nın kuruluş, organ, faaliyet ve tasfiyesine ilişkin esasları belirleme yetkisini T.C. Merkez Bankası’nın görüşünü almak kaydıyla Başbakanlığa vermiştir.

Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı, tebliğin verdiği yetkiye dayanarak ÖFK‘nın faaliyete geçmesi için, gerekli beyannamenin içeriğinin belirlenmesi, cari hesaplara ilişkin düzenlemenin yapılması, kar ve zarara katılma hesaplarında toplanan fonların tabi olacağı esasların tespiti gibi konularda Merkez Bankası’nın yetkili olduğuna dair 25.12. 1984 tarihli Resmi Gazete’de Tebliğ yayınlanmıştır. ÖFK’lar 25 Şubat 1985’te hukuki statüsünü tamamlamıştır. Ancak, ÖFK’ların kuruluş ve faaliyetleri, 19 Aralık 1999 tarihine kadar 83/7506 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile düzenlenmiştir. 1999’dan itibaren 4491 sayılı Kanun ile Özel Finans Kurumları 4389 Sayılı Bankalar Yasası’na tabii olmuşlardır. Tüm bu hukuki yapı ve gelişmelere Temmuz 2005 döneminde hazırlanan yasa tasarısının 5411 sayılı Bankacılık Kanunu olarak 19 Ekim 2005 tarihinde kabul edilmesi suretiyle 1 Kasım 2005 tarihli 25983 sayılı resmi gazete yayınlanması hukuki düzenlemelere ilişkin son noktayı koymuştur. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu 1 Ocak 2006 tarihinden geçerli olmak üzere yürürlüğe girmiştir. Bu Kanun ile Özel Finans Kurumlarının adı Katılım Bankası olarak değiştirilmiş ve bu kuruluşlar tümüyle Bankacılık Kanunu kapsamına alınmışlardır.